75 rocznica pacyfikacji Rajska

Artykuły » 75 rocznica pacyfikacji Rajska

 W rocznicę bestialskiej masakry

 

Pierwsze wzmianki o Rajsku pochodzą z 1523 roku. Ta prawie 500 letnia wieś w gminie Bielsk Podlaski decyzją SS- Standartenführera Wernera Fromma – dowódcy Policji I SD na okręg białostocki miała zostać na zawsze wymazana z ludzkiej pamięci, miał z niej nie pozostać kamień na kamieniu.

 

Była to kara za ostrzelanie niemieckiego samochodu osobowego i zabicie dwóch Niemców i kobiety.

 

16 lipca 1942 roku o świcie wieś została otoczona przez SS, Gestapo i Wermacht. Akcją pacyfikacyjną dowodzili: komisarz powiatowy z Bielska – Thubenthal, komendant obwodowy żandarmerii – por. Rehne i lokalny dowódca policji porządkowej – Franz Lampe. Mieszkańcy zostali spędzeni na plac przed cerkwią. Odczytano im napisany po białorusku rozkaz Fromma o pacyfikacji wsi. Po kilku godzinach dokonano ich selekcji. Młodzież w wieku 14 – 16 lat oraz młode dziewczęta stanowiły pierwszą grupę. Przewieziono ich najpierw do Bielska a następnie wywieziono na roboty do Niemiec. Drugą grupę stanowili mężczyźni powyżej 16 roku życia oraz te kobiety, których mężów lub synów nie było we wsi. Tych odprowadzano po 10 osób ok. 300 metrów od wsi i rozstrzeliwano, a ciała zabitych i rannych wrzucano do dołów służacych do przechowywania ziemniaków. W sumie rozstrzelano 149 osób. Pozostałe osoby podzielono na dwie grupy I wywieziono w okolice Brańska i Bociek zakazując pod karą śmierci powrotu do wsi.

 

Wieś podpalono. Zniszczeniu uległy wszystkie domy i zabudowania gospodarcze oraz zabytkowa cerkiew i cmentarna kaplica. Wycięto drzewa i zniszczono studnie oraz wyrwano bruk z biegnącej przez wieś drogi. Kilka dni później zniszczono także pobliskie kolonie. Mieszkańców wysiedlono, a ok. 30 – 50 zabudowań spalono.

 

Przed pacyfikacją Rajsk liczył 98 gospodarstw. We wsi znajdowała się szkoła, młyn, wiatrak i cerkiew. Po 16 czerwca po ruinach hulał wiatr. Ale zamysł wymazania śladów wsi nie udał się niemieckim okupantom. Po zakończeniu działań wojennych do wsi zaczęli powracać jej mieszkańcy. Zamieszkiwali w ziemiankach i stopniowo odbudowywali wieś; nigdy nie zapomnieli o okrutnej zbrodni i pomordowanych współmieszkańcach.

 

W 1962 roku na miejscu zbrodni postawiono pomnik i płytę pamiątkową, a w 1971 otwarto Izbę Pamięci Narodowej, w której udokumentowano tragedię z 16 czerwca 1942 roku. W Izbie znajduje sie tablica z nazwiskami ofiar, fotografie i dokumenty, a wśród nich obwieszczenie Wernera Fromma.

 

W piątek, 16 czerwca 2017 r. mieszkańcy Rajska obchodzili 75 rocznicę zbrodni niemieckich faszystów. Po mszy, której przewodniczył biskup supraski (a wcześniej bielski) Grzegorz został poświęcony pomnik poświęcony ks. Stefanowi Iwankiewiczowi, długoletniemu proboszczowi parafii w Rajsku, a następnie zgromadzeni przeszli na miejsce rozstrzelania mieszkańców, gdzie odprawiono nabożeństwo za ich duszę.

 

Uczestnicząca w uroczystości Barbara Phieler, pastor kościoła ewangelickiego z Niemiec powiedziała m.in. “ Czuję w tym miejscu smutek i wstyd za zbrodnię, której dokonał naród niemiecki w Rajsku. Mówi się, że czas leczy rany, ale wiemy, że nie wszystko można wybaczyć. Pochylam głowę I składam hołd. Wiecznaja pamiat ofiarom.”

 

Raisa Rajecka, Wójt Gminy Bielsk Podlaski stwierdziła “Nie ma słów, które by mogły odtworzyć tragiczne wydarzenia 16 czerwca 1942 r.

 

Uroczystość zakończyło złożenie kwiatów na tablicy i pod pomnikiem pomordowanych.

 

Wiesław Stanisław Sokołowski

 

Tekst wystąpienia Raisy Rajeckiej – Wójta Gminy Bielsk Podlaski

 

 

Ekscelencjo, Czcigodni Księża

 

Szanowni zebrani !

 
 

 Nie ma słów, które by mogły odtworzyć tragiczne wydarzenia z 16 czerwca 1942 roku.

 

         My, dzisiaj żyjący uczestnicy obchodów 75-ej rocznicy mordu hitlerowskiego na niewinnych mieszkańcach wsi Rajsk możemy jedynie złożyć hołd zabitym za to, że żyli na tej Ziemi. Tragedia dotknęła nie tylko zamordowanych, ale również pozostałych przy życiu członków ich rodzin. W latach 1942 – 1943 mało kto wierzył w dalsze istnienie wsi Rajsk. Niemal wszystkich czynnych zawodowo ludzi zamordowano, zabudowania kompletnie spalono, a pozostałych przy życiu zastraszono bestialską formą sprawowania rządów przez okupantów.

 

         Nie mniej  jednak bezgraniczna miłość do ojczystej ziemi spowodowała, że bohaterska wieś Rajsk odbudowała się. Wybudowano piękny obiekt sakralny, jakim jest cerkiew prawosławna, odremontowano budynek Wiejskiego Domu Kultury i zagospodarowano ten obiekt, na którym znajdujemy się.

 

         Ze swojej strony jako Wójt Gminy uroczyście zapewniam, że tak jak dotychczas będę dbała o pamięć tej tragicznej historii. O tym, że z wielką czcią obdarza się miejsce martyrologii  największe zasługi wnoszą członkowie rodzin pomordowanych, ale również cała społeczność Gminy Bielsk Podlaski i nie tylko. Za to wszystko chciałabym serdecznie podziękować i wyrazić życzenie: obyśmy jak najdłużej zachowali w pamięci niewinnych ludzi zamordowanych w czasie II wojny światowej. Żywię głęboką nadzieję, że w przyszłości te okrutne zdarzenia nie powtórzą się.

 

Dziękuję bardzo Ekscelencji i wszystkim księżom za modlitwę, dziękuję Proboszczowi tutejszej parafii księdzu Jarosławowi Godunowi za pomoc w przygotowaniu dzisiejszej uroczystości, dziękuję pracownikom Urzędu Gminy.